የግእዝ መዝገበ ቃላት፥ ዐማርኛ ፍች።

  •        ይህ መዝገበ ቃላት፥ በ1948 ዓም፥ በአለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ፥ ተዘጋጅቶ፤ በአለቃ ደስታ ተክለ ወልድ ታርሞና ተስተካክሎ የታተመው፣ “መጽሐፈ ሰዋሰው ወግስ፥ ወመዝገበ ቃላት ሐዲስ” የተሰኘው የግእዝ መዝገበ ቃላት፥ ያማርኛ ፍች፥ ሲሆን ምንም አይነት እርማት ሳይደረግለት፥ ለዛሬው ትውልድ ለመጠቀም እንዲመች ሁኖ፥ በድጋሚ የታተመ ነው።        
  •        ከመጀመሪያው እትም በመጠኑም ቢሆን ለየት የሚያደርገው፥ 1ኛ ከ13, 000 የሚሆኑት ቃላት፥ በሀ፣ ለ፣ ሐ፣ መ... የፊደል ተራ፥ የቃላት ማውጫ፥ በ93 ገጾች፥ በመጽሐፉ የመጨረሻ ገጾች፥ በሦስት ረድፍ ተዘጋጅተው ተጨምረዋል። 2ኛ በአ፣ ቡ፣ ጊ፣ ዳ... የፊደል ተራ የነበረው በሀ፣ ለ፣ ሐ፣ መ... የፊደል ተራ ተቀይሯል። 3ኛ በግእዝ ቁጥር ፩፣ ፪፣ ፫፣ ፬... የነበረው የገጽ ማውጫ፥ በ 1፣ 2፣ 3፣ 4... በሚለው ተቀይሯል።  

የመጽሐፍ ቅዱሳዊ ስሞች ፍች

  •       ይህ መጽሐፍ፥ የመጽሐፍ ቅዱስ ቃላትን ምስጢራዊ ምንጭ መሠረት ያደረገ መዝገበ ቃላት ነው። ለእንግሊዘኛው ቅጅ ‘HOLY NAMES’ የሚል ርዕስ ተሰጥቶታል። የአማረኛው ደግሞ ‘ስመ ቅድሳት’ የሚለው ርዕስ ነው። ‘ስመ ቅድሳት’ የሚለው ርዕስ የተሰጠው ስሙ ‘የተለዩ ስሞች’ የሚለውን ሐሳብ የያዘ በመሆኑ ነው። “ስምህን ለወንድሞቼ እነግራቸዋለሁ፥ በጉባኤም መካከል አመሰግንሃለሁ።” (መዝ 22:22) እንዲል፥ ይህ መዝገበ ቃላት የጌታን፣ የነብያትን፣ የሐዋርያትን፣ የቅዱሳን ሰዎችን፣ የቅዱሳን ቦታዎችን እና የተለያዩ ቅዱሳን ነገሮችን (ቀናትን፣ ንዋያትን... የመሳሰሉትን ሁሉ) የያዘ ነው።
  •  መዝገበ ቃላቱ የተዘጋጀው ጥንታዊ የኢትዮጵያ ቋንቋዎችን መሰረት በማድረግ፥ የስሞችን ጥንታዊ ትርጉም በመፈለግና በመመርመር፥ ጥንታዊ ትርጉማቸውን ለማግኘት በተደረገ ጥናትና ጥረትና ላይ ነው። “ምናልባት እየመረመሩ ያገኙት እንደሆነ እግዚአብሔርን ይፈልጉ ዘንድ በምድር ሁሉ ላይ እንዲኖሩ የሰውን ወገኖች ሁሉ ከአንድ ፈጠረ፤ የተወሰኑትንም ዘመኖችና ለሚኖሩበትም ስፍራ መደበላቸው። ቢሆንም ከየአንዳንዳችን የራቀ አይደለም፥” (ግሐ 17፥ 20 እና 27)፤ ‘እግዚአብሔርን መፈለግ’ በመንፈሳዊ ህይወት ለሚደረግ ጉዞ መነሻም ፥ መድረሻም ነው። የዚህ መዝገበ ቃላት አላማም እግዚአብሔር አስቀድሞ የወሰነውን፤ ለነቢያት የገለጠውን፤ በሐዋርያት የተላለፈውን፤ አባቶች ጠብቀው ያቆዩንን፥ ይህን ‘እግዚአብሔርን የመፈለግ ጥበብ’፤ እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ፤ ለተተኪ ትውልድ ለማድረስ በሚደረገው ጥረት እገዛ ማድረግ ነው። ትውልድ ሁሉ ከአባቶች የተረከበውንና በዘመኑ ያፈራውን ሀብት፣ ለተተኪው ትውልድ ማስተላለፍ፥ ከፍጥረት ቀን ጀምሮ ሲወርድ ሲዋረድ የቆየ ልማድ ነው። እንደ ዘመኑ ሁኔታ በዓይነትና በመጠን ቢለያይም ውርስ የሰውን ልጆች ሁሉ የማመሳሰል ባሕርይ አለው ። አባቶች ማውረስን ‘የውዴታ ግዴታችን ነው’ ብለው ስለሚያምኑ ለልጅ ልጅ ይተርፋል ያሉትን፤ በጉልበትቸው ያፈሩትን ሀብት፥ ንብረት ሁሉ ያከማቻሉ። በተለይም የቀደሙት አባቶች የሚያወርሱት ከቁሳዊ ንብረት ይልቅ መንፈሳዊ ጥበብን ነው። ከመንፈሳዊ ጥበባት ውስጥም ሃይማኖት ዋናው ጥሪት ሲሆን፥ ቋንቋ እና ታሪክ ደግሞ የውርሱ ሳጥን መክፈቻ ቁልፎች ሁነው ለትውልድ ሲተላለፉ ቆይተዋል። 
  •    ‘ሃይማኖት’ የማይታይ ሀብትን በሚታየው ዓለም ስንኖር በእምነት ተቀብለን በሥርዓት የምንተዳደርበት መንፈሳዊ መንግሥት ሲሆን፣ ታሪክ ደግሞ የዚያ የማይታየው መንግሥት ሀብት አንዱ ማረጋገጫ መንገድ ነው። ምንም እንኳ ሃይማኖትን ከታሪክ፤ ታሪክን ከቋንቋ ለያይቶ ማጥናት ቢያዳግትም በዚህ ጽሑፍ ውስጥ ግን ከሃይማኖትና ከታሪክ ይልቅ በቋንቋው ላይ ብቻ ትኩረት ለመስጠት ተሞክሯል። ‘ቋንቋ’ ቃላትን አግባብ ባለው መልኩ በማገናኘት መልእክትን ለማስተላለፍ ሲመሠረት፤ ቃላት ደግሞ ድምጽን በሥርዓት በማዋሐድ መልእክትን እንዲይዙ ሁነው ተፈጥረዋል። በአንድ ቋንቋ ውስጥ ያሉ ቃላትን ባሕሪ በመመርምር የድምጹን ምንጭ ማወቅ ሲቻል፤ የድምጹን ምንጭ በማጥናት ደግሞ የዚያን ድምጽ ባለቤት ሕብረተሰብ፣ ሃይማኖታዊ መልእክት እና ታሪካዊ አመጣጥ አጣርቶ ለመረዳት ይቻላል። 
  •    ይህን መዝገበ ቃላት የተለየ የሚያደርገው ፣ የጽሑፉ ጥናትና ያተኮረባቸው ቃላት በሙሉ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የሚገኙትን ስሞችን ብቻ መሠረት ያደረገ መሆኑ ነው። ይህም ማለት በዚህ ጽሑፍ ውስጥ ያሉ ስሞች በማንኛውም ቋንቋ በተጻፈ መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የሚገኙ ሁኖ በልዩ ልዩ ፊደላት ወይም አልፋቤት ቢጻፉም ስሞች የሚሰጡት ድምጽና ትርጉም ግን አንድ ነው። ለማመሳከር እንዲረዳ በላቲን ፊደላት የተጻፈን የእንግሊዝ አገርን ቋንቋ ከአማርኛው ጋር በማመሳከር ተዘጋጅቷል። በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ያሉትን ስሞች ሥርዓት በመመርመር እና በማነጻጸር የቋንቋውን ምንጭና ምስጢራዊ ትርጉም ለማሳየት ተሞክሯል። የዚህ ጽሑፍ መነሻ ምክንያትም ይህን እውነት ለማብራራት ነው። ‘እውነትን ብታውቅ እውነት ነጻ ታወጣሃለች’ እንዲል፤ ኃይማኖትም እውነትን መፈለግ፣ እውነትን ማግኘትና በእውነት መኖር ነው። 
  • ይህ ቃል አማርኛ ነው፥ ያኛው ደግሞ ግእዝ፥ ይህኛው ትግርኛ፥ ያኛው ጉራገኛ ወዘተረፈ፥ በሚል ውዝግብ የሚባክነውን ጊዜ ለማትረፍ መፍትሄ ይሆናል በማለት የቃላቱን ምንጭ (ሥርዎ ቃል) ‘ETHIOPISH’ የሚል ጠቅለል ያለ ስያሜ ተሰጥቶታል። 

           የመዝገበ ቃላቱን ጠቅላላ ይዘት በአጭሩ ለመገንዘብ ከዚህ ቀጥሎ የቀረቡትን ሁለት ቃላት ማየት ይጠቅማል። 

  • 1. ቁሚ ~ Cumi: ቁሚ፣ ቆመ፣ መቆም፣ መነሳት፣ መጽናት፣ አለመቀመጥ፣ አለመተኛት…ማለት ነው። ጌታ የሞተችውን ልጅ ሲያስነሳ የተናገረው ቃል፥ “የብላቴናይቱንም እጅ ይዞ። ጣሊታ ቁሚ አላት፤ ፍችውም አንቺ ብላቴና ተነሽ እልሻለሁ ነው።” (ማር 5፡41) [‘ቁሚ’ የሚለው ቃል በእንግሊዘኛው መጽሐፍ ቅዱስ ‘cumi’ ተብሎ መጻፉን ልብ ሊሉ ይገባል።] 
  • 2. ይስሐቅ ~ Isaac: ይሳቅ፣ ይስሐቅ፣ መሳቅ፣ ፈገግታ ማሳየት፣ ጥርስን በደስታ መግለጥ… ማለት ነው። [ትርጉሙ “ይስቃል” ማለት ነው / መቅቃ] ሣራ ለአብርሃም የወለደችለት ልጅ፥ “ሣራም፦ እግዚአብሔር ሳቅ አድርጎልኛል ይህንንም የሚሰማ ሁሉ በእኔ ምክንያት ይስቃል አለች።” (ዘፍ 21፡6) “አብርሃምም የተወለደለትን ሣራ የወለደችለትን የልጁን ስም ይስሐቅ ብሎ ጠራው።” (ዘፍ 21፡1-3) 

Ethiopian Bible Names Dictionary

  • This dictionary introduces a list of about 2,500 names from the Bible. The names given to our lord Jesus (Iyesus), prophets, apostles, people and places are briefly defined, interpreted and translated. It is understood that, most biblical names are assigned to the character in relation to the roles they play in the biblical events. This dictionary is based on a research on the origins and secret massages of spiritual languages. Basic understandings and interpretations of ancient Ethiopian languages (Amharic, Ge’ez…) are the primary foundations of this research. 
  • As an outline it may help you to pay attention that…
    The English word ‘The’ has the same meaning as the Ethiopish ‘ዘ’ (Ze), which is an article; example the (ዘ)Ethiopia, አቡነ ‘ዘ’ በሰማያት፣ ‘ዘ’ ደብረ ሊባኖስ etc;
    Words like ‘Alphabet ~ አልፋቤት፣ Ambassador ~ አምባአሳድር፣ Feastival ~ ፌስታ በዓል and so on’ are originated from the Ethiopish languages.
    The English word ‘Mystery’ and the Ethiopish ‘mistir’ (ምስጢር) have the same meaning- secret.
    The name ‘Andréa’s’ and the word ‘enderasie’ (እንደ ራሴ) have the same meaning-‘manly’.
    Most biblical names, like ‘Abimelik ~ አባ መላክ፣ Ebenezer ~ አብነ ዘር፣ Elisabeth ~ ኤል ሰባት፣ Emmanuel ~አማነ ኤል፣ Gabriel ~ ገብረ ኤል፣ Israel ~ (እ) ሥራ ኤል፣ Melkisadic ~ መልከ ጸዴቅ and so on’ are Ethiopish rooted names.
    The English word ‘Call’ is derived from the Ethiopish ‘Qal’ (ቃል) meaning voice, word, message...
    The name ‘Simon’ is from the word ‘smane’ (ስማነ) meaning hears me, listen…
    The word ‘Amen’ is from the word, Aman (አማን); the meaning is faithful and peaceful unity.
    The word ‘Wine’ is drived from the Ethiopish word ‘Weyn’ (ወይን), an alcoholic drink.
    The name ‘Zechariah’ is derived from the words ‘Zkre’ (ዝክረ) and ‘yah’ (ያህ), meaning remembrance of Jehovah. And so on…